Từ thị thực ngắn hạn tới quốc tịch là một cái thang chứ không phải một cánh cửa — và biết mình đang ở bậc nào, bậc đó cho quyền gì, là nền của mọi kế hoạch dài hạn. Phần lớn nhầm lẫn về di trú đến từ việc gộp các bậc này làm một.
Năm bậc điển hình
Tên gọi khác nhau giữa các hệ thống nhưng cấu trúc khá chung.
Bậc một — nhập cảnh ngắn hạn. Thị thực du lịch, công tác ngắn, hoặc diện miễn thị thực. Quyền hẹp nhất và thời gian ngắn nhất.
Bậc hai — cư trú tạm có mục đích. Học tập, lao động, đoàn tụ gia đình, đầu tư. Có quyền ở lại dài hơn nhưng gắn chặt với mục đích đó.
Bậc ba — cư trú dài hạn hoặc thường trú. Quyền ở lại không còn gắn với một mục đích cụ thể, và đây là bước nhảy lớn nhất trên cả thang.
Bậc bốn — quốc tịch. Tư cách công dân đầy đủ, với quyền chính trị và với tính ổn định cao nhất.
Và bậc không — không có tư cách hợp lệ. Đây là bậc mà người ta rơi xuống chứ không đi lên, và một bài riêng của site này bàn về nó.
Ba trục phân biệt các bậc
Đo một bậc bằng ba trục này là cách hiểu nó nhanh nhất.
Trục thời gian: bậc này cho bạn ở lại bao lâu, và có gia hạn được không. Càng lên cao thì thời hạn càng dài và việc gia hạn càng ít điều kiện.
Trục quyền: bạn được làm gì. Làm việc, học, tiếp cận dịch vụ công, bảo lãnh người thân, sở hữu tài sản — mỗi bậc mở thêm một phần.
Và trục ổn định: tư cách này dễ mất tới mức nào. Đây là trục quan trọng nhất và ít được nghĩ tới nhất — một bậc thấp mất rất dễ, một bậc cao thì rất khó mất.
Vì sao nên nhìn như một thang
Bốn lý do thực tế.
Vì bạn hiếm khi nhảy thẳng lên bậc cao. Phần lớn con đường đi qua nhiều bậc, và mỗi bậc có điều kiện riêng để lên bậc tiếp theo.
Vì thời gian ở một bậc thường được tính vào điều kiện lên bậc trên. Nghĩa là bậc hiện tại của bạn không chỉ cho quyền hôm nay mà còn tích luỹ cho ngày mai — nếu đúng loại tư cách được tính.
Vì bạn có thể rơi xuống, và rơi từ bậc nào xuống bậc nào là một câu hỏi có câu trả lời cụ thể.
Và vì gia đình bạn có thể ở những bậc khác nhau. Người phụ thuộc thường ở một bậc gắn với bậc của bạn, và mối gắn đó có giới hạn — một chuyên mục riêng của site này bàn về điều đó.
Ba điều cái thang không nói
Để tránh hiểu nhầm về mô hình này.
Không phải ai cũng đi hết thang, và không phải ai cũng cần. Rất nhiều người sống trọn đời ở bậc thường trú và thấy đó là đủ — chuyên mục về bước từ thường trú lên quốc tịch của site này bàn về việc khoảng cách giữa hai bậc đó thực tế nhỏ hơn nhiều người nghĩ.
Thang không phải lúc nào cũng đi lên đều. Có người ở bậc hai nhiều năm rồi lên thẳng bậc ba; có người đổi qua lại giữa các diện trong cùng bậc hai suốt một thời gian dài.
Và mỗi nước có thang riêng. Số bậc, tên bậc và điều kiện giữa các bậc khác nhau — nên thang trong bài này là một mô hình để hiểu cấu trúc, còn thang thật của bạn phải lấy từ cơ quan quản lý của chính nước đó.
Bốn câu nên trả lời về bậc hiện tại của bạn
Hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của nước đó, hoặc luật sư di trú tại đó.
"Tư cách của tôi hiện tại tên chính thức là gì?" Tên chính thức quan trọng vì mọi quy định đều viết theo tên đó, không theo cách gọi thông thường.
"Nó cho tôi quyền gì, và cấm tôi làm gì?"
"Nó hết hạn khi nào, và gia hạn theo điều kiện gì?"
Và "thời gian tôi ở bậc này có được tính cho việc lên bậc trên không?" Câu cuối là câu quan trọng nhất cho kế hoạch dài hạn — và câu trả lời không phải lúc nào cũng là có.
Thang tư cách gồm mấy bậc?
Năm: nhập cảnh ngắn hạn, cư trú tạm có mục đích, cư trú dài hạn hoặc thường trú, quốc tịch — cộng với bậc không có tư cách hợp lệ, là bậc người ta rơi xuống chứ không đi lên.
Đo một bậc bằng gì?
Ba trục: thời gian được ở lại và khả năng gia hạn, quyền bạn được làm gì, và mức độ ổn định tức là tư cách đó dễ mất tới mức nào — trục thứ ba quan trọng nhất và ít được nghĩ tới nhất.
Vì sao nên nhìn như một thang?
Vì bạn hiếm khi nhảy thẳng lên bậc cao, vì thời gian ở một bậc thường được tính cho việc lên bậc trên, vì bạn có thể rơi xuống, và vì gia đình bạn có thể ở những bậc khác nhau.
Nên biết gì về bậc hiện tại của mình?
Tên chính thức của tư cách, quyền nó cho và điều nó cấm, thời hạn cùng điều kiện gia hạn, và thời gian ở bậc này có được tính cho việc lên bậc trên không.
